Amersfoort: Teut & De vergeten Joodse Begraafplaats.

Note: vind je een boel foto’s bij elkaar? Klik op 1 foto om ze groter en in slideshow te zien. Zie je vette letters en schuingedrukt? Dan zit er een linkje onder welke opent in een nieuw tabblad.

jb7

Ik begin bij dit straatnaambordje, Teut, je zult er maar wonen, gisteren liet ik het Hofje de Poth zien, en ik kwam er weer door een andere poort naar buiten, terug lopend naar mijn fiets zag ik dit straatje dus met ook nog prachtige gevelstenen waar ik geen info over kan vinden zo. Geen idee hoe oud het is en of er een betekenis aan vast zit.

In de rubriek Amersfoortse mysteries lossen wij elke week een vraagstuk voor je op, want als je door de stad loopt zijn er veel dingen die opvallen. Wij vinden het antwoord voor je, deze week op de vraag: waar dankt de straat Teut zijn naam aan? 

Als je zigzaggend door de straten van de binnenstad loopt en iemand vraagt aan jou: ‘ben je teut?’, dan bedoelen ze: ben je dronken? Maar Amersfoort heeft ook een straat die Teut heet. Liepen daar dan veel dronken mensen? Het antwoord is: nee.

Waar de naam Teut wel vandaan komt

Het heeft alles te maken met bovenstaande plattegrond. De kaart van Amersfoort in 1588 door George Braun en Frans Hogenberg. De straat Teut bestaat dan al even. De oudste vermelding vinden we in 1381 en door de jaren heen wisselt de straat nog een paar keer van naam. Zo heet de straat Tote in 1390 en komt de naam Teut in 1512. Je moet even goed kijken, maar dan zie je dat de straat Teut op deze oude kaart niet helemaal recht loopt. We zoomen even in.

Wil je dit dus verder weten ~klik hier, want de kaarten zijn van belang~.

Ik fietste door en kwam inderdaad uit voor de Flint, de stadsschouwburg van Amersfoort, hier ben ik weleens geweest voor een groot besloten feest waar ook Rita Reys optrad die avond, het was magisch.

jb2

Ik bevond mij ineens aan het Noord Plantsoen, waar ik vorig jaar met de Waterlijn een tocht had gemaakt die hier dus ook langs voert. Ik wist niet dat het zo dichtbij was, maar had het kunnen weten. Waar zo’n boottochtje al niet goed voor is om later voor jezelf te weten waar je bent.

Ik fietste langs het platsoen en stuitte op de muren met het straatje, een druk verkeersstraatje overigens, maar het lukte mij het op een rustig moment op de foto te zetten. De stoepjes zijn smal zoals jullie zien, en daarmee heb je weinig ruimte om te fotograferen, want je ziet niet wanneer er iets aan komt, fiets of auto of brommers.

Een deur, met een slot, en dat wekt nieuwsgierigheid al had ik wel al een idee, natuurlijk moest ik daar meer van weten.

jb11

De verloren gewaande Portugees-Joodse begraafplaats aan de Bloemendalsestraat

Net buiten de middeleeuwse kern van Amersfoort, bij de Bloemendalsebuitenpoort, bevindt zich het restant van een oud bastion. Menigeen richt hier de blik op de grote joodse begraafplaats aan de westzijde van het voormalige bolwerk en keert daarmee het lege terrein aan de oostzijde de rug toe. Weinig mensen weten dat hier óók een joodse begraafplaats heeft gelegen, kleiner en ouder dan de bestaande aan de westzijde.

jb13

Deze vergeten begraafplaats behoort toe aan de allereerste joodse immigranten die in de stad werden toegelaten en is maar kort in gebruik geweest. Niemand weet wat er daarna is gebeurd. Op het terrein zelf herinnert niets meer aan de begraafplaats; men neemt aan dat de graven ‘ooit’ met zerken en al zijn verplaatst.
De vondst van een handjevol menselijk botmateriaal leidde tot een archeologisch onderzoek en de ontdekking dat de begraafplaats nog steeds in de bodem aanwezig is; nog altijd liggen hier de eerste joodse Amersfoorters begraven.

jb14

De heer J. Zwarts schreef in 1929 over een oud begraafplaatsje – tegenover de grote begraafplaats aan de Bloemendalsestraat – dat eveneens in bezit van de Joodse Gemeente was. Het zou volgens hem om een begraafplaatsje gaan dat ‘van de Portugeezen zou afkomstig zijn’. Hij heeft deze vermeende ‘oude Portugeesche Begraafplaats’ bezocht en daar een zerk aangetroffen met Hebreeuwse tekst. Zwarts identificeert de zerk op grond van de versiering als een liggende steen en dus (inderdaad) Sefardisch / Portugees.

jb12

De archeologen hebben samen met leden van de Nederlands-Israëlitische Gemeente en het Inter Provinciaal Opper Rabbinaat, inwoners van Amersfoort en betrokken ambtenaren en bestuurders van de stad ervoor gezorgd dat de teruggevonden graven ongemoeid zijn gelaten en weer toegedekt. Ze zijn in zekere zin opnieuw begraven, deze keer echter met de belofte dat ze niet meer worden vergeten: de begraafplaats wordt gerestaureerd en krijgt de naam ‘Al mee menoechot’, dat ‘Langs rustig water’ betekent.

(Uit: De archeologische omgeving; Gemeente Amersfoort, 26 december 2006)

jb16

jb17

jb21

Langs rustig water

ik kijk hoe ze hier ligt
een eeuwenoude grafsteen
in de armen van de Eem
zie hoe ze zich laat wiegen
in een beweging van heimwee en thuiskomen

met het kijken groeit een stilte
stiller dan mijn oren kunnen horen

worden de ruisende bomen kathedralen
waarin de geliefden van ooit weer zingen
dansen haast over het water naar elkaar toe

geheiligd door tranen van troost en afscheid
strooien hun stemmen rozenbladeren
van kaddish en kyrie in het rond

er is niemand meer die hen kent
en zij is te oud om hun namen nog te kunnen dragen
maar aan het mos dat haar bedekt
kun je zien hoe zacht hun liefde was
Frans van den Akker

(Dit gedicht won een prijs bij de wedstrijd Amersfoort over Amersfoort op 21 oktober 2012)

jb22

Bron: Synagoge van Amersfoort

Aan het einde van de muur van de begraafplaats, voor de brug, zie je dit nog, deze trap die direct het water ingaat. Geen idee verder het hoe, wat en waarom, misschien is dat wel vertelt vorig jaar toen ik erlangs voer, maar dat ben ik dan vergeten. Ik besloot om terug te gaan naar mijn fiets en langzaam aan weer naar huis te fietsen. Nog 1 foto nam ik… wie goed kijkt, ziet mijn fiets zelfs staan.

jb23

Amersfoort is zo rijk aan historie, dat je dit niet eens kunt zien in een paar weken kom ik nu achter. Een aantal jaren terug, toen ik nog op Lycos kwam passen omdat hij geen trap meer kon lopen en ik voor het eerst hierheen kwam. Toen zei mijn moeder al… ‘jij hebt nu al meer gezien in 2 weken, dan ik in toen… 10 jaar dat ik hier woon…’

En dat mensen, wil ik nu zo graag mee geven, ken jij je eigen stad? Of je er nu geboren bent of niet, je zult vast de hoogtepunten kennen, maar kijk eens verder dan dat. Nog steeds leer ik elke keer weer iets, voor mij staat Amersfoort hoger op het lijstje nu, als historische stad en zelfs als winkelstad, dan Amsterdam. Never been here?

Dan wordt het tijd om al die andere steden waarvan je denkt dat het gebeurt eens te laten liggen. Ga naar Amersfoort, een winkel, proef de historie en verbaas je over alle terrassen op een kluitje wat zo gezellig is, ja ik heb zelfs voorkeur 😉 Waarover later vast meer!

 

Advertenties

Amersfoort: Hofje de Poth

armen-poth12

Gisteren vertelde ik al dat ik afgelopen maandag even naar de Wibra wilde om dan een zijstraatje te pakken, om te fietsen, om te zien waar ik uit zou komen en wie weet nog wat nieuws zou ontdekken, en dat deed ik! ~klik hier voor het eerste stukje verslag~ .

Ik trad binnen en zag al direct deze tegels in de grond liggen, oké! Op de buitenmuur hangt ook een klein plaatje met ‘Rijksmonument’. Dat is natuurlijk alleen maar leuk en wekt nieuwsgierigheid op.

Note: Zie je meerdere foto’s bij elkaar? Klik op 1 foto om alles in slideshow te zien en ook groter.

Zonder enige info zover, waren dit de eerste beelden die ik zag. Nul mens te bekennen, uitgestorven zo lijkt het. Behoedzaam liep ik verder, als ik weet dat er gewoon mensen wonen, vind ik het altijd weer lastig, ik wil het zien, voelen, beleven, tegelijk wil ik graag dat mensen zich fijn kunnen blijven voelen. Respect hebben voor. Het is ikzelf die zich vaak opgelaten voelt, kan ik dit wel maken? Heb je er weer eentje met een camera, hahaha Nou goed, ik liep door, rustig aan en ja, ook ik, probeerde zo hier en daar naar binnen te gluren, maar er was geen ziel te bekennen in het begin.

armen-poth18

Ik liep een steegje in, en zag ineens dit kerkje, op het terrein en nog een poort, en daar kwam iemand binnen lopen, die druk bezig was met? Geen idee, onderhoud denk ik, hij zei mij gedag en liet mij rustig mijn gang gaan.

armen-poth19

Pas hier, ontdekte ik de naam, en ernaast vond ik iets meer info, Armen de Poth, spreekt bijna voor zich …

In de tweede helft van de 14e eeuw was er een aantal leken in Amersfoort dat zichzelf ‘Broederschap van de Heilige Geest’ noemde. Deze broederschap handelde volgens de Zeven Werken van Barmhartigheid, gaf zorg aan zieken (waaronder pestlijders) en gaf ‘arme thuyssittende’ wekelijks eigen gebakken brood, boter en andere producten van eigen landerijen rondom Amersfoort.

Deze ‘proven’ voor de ‘proveniers’ werden in de volksmond ‘de Poth’ genoemd, waardoor de broederschap bekend werd als ‘de Pothbroeders’. Op meerdere plaatsen is dit symbool in Amersfoort te herkennen, onder andere in het gewelf van de Sint-Joris, gevelstenen, boven de poort aan de Coninckstraat en op een schilderij van Paulus Bor boven de haard in de huidige regentenkamer.

Deze naam wordt in een oorkonde van Amersfoort uit 1447 voor het eerst genoemd. Rond 1525 verhuisde de broederschap vanaf de Heilige Geestkapel, in de Langestraat, waar nu de Lutherse Kerk staat, naar het terrein waar De Poth zich nu altijd nog bevindt. Dit lag buiten de oudere stadsmuur in een gebied dat al veel langer bekendstond als de Pothof.

armen-poth20

Plattegrond van het hofje zelf, en het is nog exact zo.

armen-poth21

Ik lees… het pesthuis, naast daklozen opvang werden er dus ook pestlijers verzorgd tot de dood… vaak wel in die tijd. Aha, dat verklaart…

armen-poth23

Deze zwarte cabines. Wat nu schuren zijn, ik heb gekeken en er staan fietsen en brommers in, en andere materialen wat je vaak in een schuurtje zou kunnen vinden.

armen-poth22

De foto’s zijn minder van kwaliteit dan ik normaal gewend ben van mijzelf, ja het was een grijze dag, en dat doet tegelijk beter aan, nu ik een idee heb van de historie. En zie, de blauwe lucht met zon even verderop? Deze zou nog volop deze kant op komen, regen kwam wel zoals buienradar liet zien die ochtend, maar veel later dan gepland op de radar.

armen-poth24

Ineens zie ik… tussen de huisjes door, De Flint? zo dichtbij? Zo leek het niet, toen ik daar ooit samen met mijn dochter een grote party bezocht ooit georganiseerd door oa Merlijn, een besloten party was het, en dat was geweldig, mooie herinneringen aan. Hmmm zo dichtbij, het leek heel ver weg die avond.

armen-poth25

Ik vestig mijn aandacht weer op het hofje en loop door, echt heel langzaam, ik zuig alles op wat ik zie, en ineens zie ik deze …. tijdsaanduiding…. Het lezen, kan ik niet, natuurlijk zie ik de seizoenen, maar hoe dan… Ik ga door. Al heb ik hier wel even stil gestaan om te genieten.

armen-poth26

Pas achteraf lees ik op internet hoe het in elkaar zit, dit is het hoofdgebouw, iets met celzusters bla… die de pestlijers verzorgden en hey! Ze kwamen van de Mariënhof af? (ik zoek op eigen blog, en kom erachter, dat ik die vorig jaar niet eens heb laten zien nog… 1 van de vele blogs die nog gemaakt kan worden, haha).

In de 16e eeuw kwamen de Celzusters, die in Amsterdam in financiële problemen waren gekomen op de MariËnhof, op het terrein van De Poth wonen. Zij verbleven enkele tientallen jaren in de Celzusterenkamer, het oudste deel van het Provenhuis of Hoofdgebouw en verpleegden voornamelijk mensen die leden aan de pest in het Pesthuis en de pesthuisjes op het terrein. Leegstaande pesthuisjes werden gratis beschikbaar gesteld voor oudere mensen die geen dak boven hun hoofd hadden. Dat was het begin van het bouwen van kleine woningen op het terrein in de periode eind 19e begin 20e eeuw.

Daarmee kreeg het complex van Hoofdgebouw, Sint-Rochuskapel (1500) en uiteindelijk 48 woningen het karakter van een hofje. De naam van het broederschap veranderde in het begin van de 17e eeuw in ‘College van Regenten’, waarvan vele bekende Amersfoorters deel uitmaakten, zoals de genoemde kunstschilder Paulus Bor, Jorden van der Maath en De Beer Poortugael. De Poth wordt nog altijd door regenten beheerd en bestuurd. Tot 1975 werd er in het hofje ook nog wekelijks brood uitgedeeld.

Het hofje is met zijn lange geschiedenis een van de oudste en – met 48 huisjes voor minderbedeelde oudere Amersfoorters – een van de grootste hofjes van Nederland.

Bron: ~Klik hier~ 

 

Wat ik telkens weer echt grappig vind, in deze gemeente waar ht Christendom echt nog wel actief is. Is het bijgeloof wat ik telkens weer vind. Voor hen bijgeloof, voor mij een lach op mijn lippen wetend dat het werkt, bescherming van het huis…

armen-poth35

Ik loop het poortje door terug naar de straat waar je weer verder kunt, en fiets nog even verder om te zien waar ik uit zal komen.

Ondertussen, worden er plannen gemaakt, zaterdag komt er een vriend deze kant op, hij wil Amersfoort graag zien, staat hoog als amateur fotograaf op zijn lijstje, maar nu ik er ben, is dat natuurlijk nog leuker.

Zondag, komt mijn nicht met kleine nicht, en we zullen wel zien waar we eindigen, hahaha You will never know, en het weer is ook van groot belang natuurlijk!

 

Amersfoort: even naar de Wibra? Een geheimzinnig straatje.

Note: Alles wat vet en schuin gedrukt is, staat een link onder, welke opent in een nieuw tabblad, schroom niet, om dus verder te klikken.

armen-poth1

Afgelopen weekend had ik nog even tijd samen met mijn ouders. Samen met mijn moeder namen wij beiden onze doelen door voor de komende weken. Vorig jaar was het nog zulk mooi weer dat ik alle tijd en gelegenheid heb gekregen om de binnenstad op de foto te zetten, de history uit te zoeken en zelfs met de Waterlijn eens een paar tochten te maken. Wat was dat bijzonder.

Dit jaar, had ik eigenlijk weinig op mijn lijstje staan, de wens om de Korte Duinen weer te bezoeken mits het weer het toe laat, en dit heb ik al gedaan, en daar ben ik dankbaar voor en wie weet kom ik er nog een keertje.

armen-poth2

Ik wilde even naar de Wibra, maar ik wist deze zit niet in de binnenstad van de muren, dus vroeg ik ernaar; ‘Oh, dat zit net voorbij de poort van de Lange Straat, even een klein stukje door fietsen en je bent er!’

Ik nam het op en wist waar ze bedoelde, eigenlijk een stukje waar ik weleens was geweest maar weinig te vinden is, zo zou je denken. Daarbij gaf mijn moeder al aan toen ze mij vroeg wat ik allemaal wil gaan doen, dat ik de stad nu wel op de foto heb staan, door de jaren heen zelfs, winter, lente, zomer en herfst en vorig jaar dus tot in de details. Ja… en ik bleef stil. Ik zou het wel zien allemaal.

armen-poth3

Amersfoort mag dan een prachtige stad zijn, het is ook een stad waar de kerken nog volop draaien op de zondag, dus ging ik de duinen in en zag het morgen wel, maar ik stond te trappelen, en wat dan eigenlijk. Het werd maandag. Ik zag deze ballonnen en wist, het wordt gewoon weer feest, wat ik ook ga doen! Zoals jullie op foto 1 zien, is het net 1 uur geweest, ja hier gaan vele winkels op de maandag nog ouderwets open, pas in de middag 😉 Ik begon dus bij Onze Lieve Vrouwe Toren, en schiet mij maar lek, die beter bekend staat als de Lange Jan. Hoe dan ook, het is het nulpunt van Nederland.

armen-poth4

Ik liep terug naar de Lange Straat, een straat waar ik eventueel gewoon mag fietsen ondanks dat het winkelgebied is, het was nog wel rustig maar toch, ik zag het al, dat ontwijken en waarom eigenlijk? En ik besloot, gek genoeg, ik moest er zelf inwendig om lachen, ik weet ondertussen de om weggetjes die nog rustiger zijn en een straf is het niet om hier net even dat straatje erachter te pakken. Dus fietste ik langs de Bollenburgh en de Tinnenburg en zag dat men deze vlaggetjes nu heeft hangen bij de Tinnenburg, het huis aan de andere kant, deze dus, omdat de muur dus bol staat, dat moet gefixed worden!

Zie? Dingen veranderen echt wel in een jaar tijd! 😉

armen-poth5

Ik fietste door en kwam zo heel snel uit bij de Wibra, bijna dan, ik fietste op mijn gemakje, opnieuw alles scannen onderweg en bij de Wibra sloeg ik voor de Fenna, dat is een verloopgaren die alleen de Wibra verkoopt, en het lag vol! ‘Je hebt geluk!’ Zei mijn moeder later via app… normaal, ja ik ken dat verhaal, nou mam, alle kleuren die ik weet voor nu, lagen er, volop! Goed, weer terug naar huis? De lucht bleek dreigend, maar de andere kant op was die blauw en zonnig, nou ja, hoe dan ook, ik besloot om eens dat straatje in te fietsen net voor de poort en te zien waar ik uitkwam. Zolang ik het water blijf volgen, dan rijd ik een rondje en kom vanzelf uit waar ik moet zijn om weer naar huis te gaan. En mensen… heb ik alles gezien hier? Natuurlijk niet!

armen-poth6

Ik kwam tegen een handdoek in de goot, details die vorig jaar niet opvielen, omdat je dan een mindset op de panden zelf hebt, is veranderd in verder kijken, met natuurlijk ook, wat ga ik ontdekken, wat is er nog nieuw en leuk!

armen-poth7

Ik zeg even niets! 😉

armen-poth8

Oh luikjes, oud pand, heerlijk om te zien!

armen-poth9

Ineens zag ik het naambordje en voor mijzelf zette ik dit op de foto, hier ben ik dus… hmmm goed, we fietsen even wat verder… En dan…

armen-poth10

armen-poth11

Een hek, het staat open, een datum erboven, maar er wonen mensen hier, zou dit een hofje zijn? Wat voor hofje dan? mag ik erin? Weet je wat? Ik ga gewoon, blijkt dat het niet mag? Dan ga ik gewoon weer terug en leg het uit, daar hebben we communicatie voor gekregen immers. Heel voorzichtig nadat ik mijn fiets had neer gezet, betrad ik de poort en…

Morgen meer, stay tuned!  

 

 

Natuur: Wandelen in De Korte Duinen/Soest

duinen16

Vorig jaar ontdekte ik de Lange Duinen ook wel de Soesterduinen genoemd in de volksmond. Op de fiets en eenmaal daar dorst ik niet ver het zand in te gaan. Omdat het toen namelijk nog over de 25 graden was, het zand dus erg droog en ik zakte te diep weg als ik een stap deed. Ik bleef dus voorzichtig en langs de rand terwijl ik mijn eerste B12 injecties ondertussen ook had gehad.

duinen13

Een klein jaar later, en het is nat en al kouder. Wat maakt dat het zand nu wel stevig is en het lukte mij zeer goed om dit keer verder de duinen in te struinen. Ja struinen want wandelen kun je het niet noemen. Van duin naar duin, wel veel geklommen! En dat is ook al een vooruitgang. Echter had ik nog steeds foute gympies aan van FILA, waardoor ik ergens bijna uitgleed over gras, lang gras wat je niet overal ziet. ~woops~ Heel voorzichtig dus en zien waar ik zand of stevigere ondergrond kon vinden.

Klik op een foto voor de grote en normale versie. Hier zit ik op het eerste duintje met een eik, meerdere eiken, ik zat lekker verstopt dacht ik. Toch niet zo.  Ik ga wat sneller door dit alles heen, want de foto’s vertellen het verhaal. Aan het einde vind je de info van het VVV Soest, ook al kom ik vanaf Amersfoort daar binnen, langs het dierenpark fiets ik achterlangs zo ernaar toe.

Mocht je nu denken wat is het hier en daar flets? Ja dat klopt, het bleef wat nevelig zo hier en daar om dan weer volle zon te zien voor even. Magisch als je het mij vraagt, en nu volgt er een serie van paddenstoelen die ik tegen kwam, kiezen is dan lastig, en ja ik heb heerlijk plat op mijn buik gelegen zelfs dit keer, omdat het kan!

duinen25

duinen30

duinen31

Waar ik ben, loopt dus ook een wandelroute van oranje paaltjes, deze is 10 km lang, en dan loop je oa ook hierlangs, ik kwam ineens een bord tegen met een heel verhaal over de jeneverbes. En ook dat moest ik natuurlijk van dichterbij onderzoeken en vond ik opnieuw een stekje waar het leek dat ik helemaal weg van de wereld was.

En dan nog twee foto’s uitgelicht:

duinen37

Heel gewoon hier, deze fietste alleen, maar met bosjes komen ze aan je voorbij, overal en nergens, soms best irritant zelfs 😉

duinen48

Ik ben weer de duinen en het bos uit, wil jij hier nu ook eens dwalen?

~klik dan hier voor de info van het VVV te Soest~ 

Het is ideaal voor een mooie zonnige dag, vooral met kinderen en ja honden zijn er ook welkom. Zorg dat je goede wandelschoenen aan hebt in elk geval 😉

 

De Korte Duinen: Zandverstuiving

duinen1

Vorig jaar ben ik hier ook geweest maar ontdekte het voor mijn idee te laat, nu heb ik het als eerste gedaan, de Korte Duinen weer opgezocht. Als je de echte info wilt lezen incluis de fietsknooppunten? ~klik hier~

Gisteren werd ik al om 4.47 uur wakker, en heden ochtend weer, ik snap er weinig van waarom dat zo is. Maar het is zo. En hier zit ik nu in het donker nog, lekker in de tuin, ja in de tuin 😉 En laat ik het begin zien van mijn fietstocht gisteren, het bleek mooi te worden, lichte mist en nevel ook zo hier en daar, en ineens ook zon! yessssss

duinen2

Zo prachtig mooi, de heide met al die webben, zo mysterieus, de zon stond hier nog net niet, dit lag nog in de schaduw.

duinen3

Ik vond een stekje, het leek stil te zijn, maar dat valt ook hier tegen eerlijk gezegd, mensen, honden, kleine kinderen, en telkens als ik dacht alleen te zijn, kwam er weer iemand uit het niets voorbij, en dan ook vlak bij, als ik dacht een plekje gevonden te hebben waar ik onzichtbaar was tussen bomen, op een verstuiving, liepen ze vlak langs mij heen.

duinen4

duinen5

duinen6

duinen7

duinen8

duinen9

duinen10

duinen12

Ik heb in het mos gelegen om dit soort foto’s te kunnen maken, er is natuurlijk nog veel meer, ik moet eerlijk zeggen dat ik nog niet helemaal mijn draai heb gevonden qua doen met de foto’s en klaar zetten, hahaha Dat komt helemaal goed!

Voor nu is dit een mooie start. Wat ik vandaag ga doen? Nog geen idee. In elk geval wat huishouding, ook dat draait door.

Ik wens iedereen in elk geval een hele fijne week toe!